Grenlandska ajkula jedna je od najdugovečnijih poznatih životinja na planeti, a naučnici procenjuju da pojedini primerci mogu da žive nekoliko stotina godina. Istraživanje objavljeno 2016. godine u časopisu „Science“ pokazalo je da je jedna proučavana ženka imala procenjenu starost od oko 392 godine, zbog čega se ova vrsta smatra najdugovečnijim poznatim kičmenjakom.
Ova ajkula živi u hladnim vodama severnog Atlantika i Arktičkog okeana. Sporo raste, kasno dostiže polnu zrelost i veliki deo života provodi u dubinama, daleko od površinskog sveta koji se menja mnogo brže od nje.
Procena od 392 godine nije precizan datum rođenja, već centralna vrednost naučničkog proračuna. Za najstariji analizirani primerak istraživači su naveli širok raspon moguće starosti, što pokazuje koliko je teško odrediti godine životinja koje nemaju lako prepoznatljive pokazatelje starosti.
Gde živi grenlandska ajkula i koliko može da poraste?
Grenlandska ajkula, čiji je naučni naziv Somniosus microcephalus, nastanjuje hladne vode severnog Atlantika i Arktičkog okeana. Može da zalazi na dubine veće od 2.000 metara, a odrasli primerci mogu da budu duži od pet metara.
Njeno telo prilagođeno je životu u hladnom okruženju, a rast joj je izuzetno spor. U literaturi se često navodi da tokom godine može da poraste približno jedan centimetar. Naučnici smatraju da spor metabolizam i uslovi života u hladnoj vodi imaju važnu ulogu u njenoj dugovečnosti, ali tačan skup mehanizama koji joj omogućava tako dug život još se istražuje.
Kako naučnici određuju starost grenlandske ajkule?
Za razliku od nekih drugih životinja, grenlandska ajkula nema jednostavno čitljive godišnje prstenove na osnovu kojih bi se mogla utvrditi njena starost. Zbog toga su istraživači u studiji iz 2016. godine analizirali proteine iz jezgra očnog sočiva, čija se struktura formira još tokom embrionalnog razvoja i ostaje očuvana.
U tim proteinima merena je količina ugljenika-14, izotopa čija se zastupljenost u životnoj sredini menjala i usled nuklearnih testiranja sredinom 20. veka. Poređenjem rezultata sa poznatim promenama u okeanu naučnici su mogli da procene starost analiziranih ajkula.
Da li grenlandska ajkula zaista može da živi 392 godine?
Istraživači su analizirali 28 ženki koje su uhvaćene kao slučajni ulov. Kod najvećeg primerka, dužine 5,02 metra, centralna procena starosti iznosila je 392 godine, dok je procenjeni raspon bio od 272 do 512 godina uz 95 odsto statističke sigurnosti.
To znači da broj od 392 godine ne treba tumačiti kao potpuno precizno utvrđenu starost. Ipak, čak i donja granica procene ukazuje na izuzetnu dugovečnost ove vrste. Istraživanje je takođe pokazalo da ženke verovatno dostižu polnu zrelost tek sa približno 150 godina, što je neuobičajeno kasno među kičmenjacima.
Zašto je dugovečnost grenlandske ajkule važna za nauku?
Proučavanje grenlandske ajkule može pomoći naučnicima da bolje razumeju starenje, spor rast i prilagođavanje ekstremnim uslovima. Ipak, još nije potvrđeno da postoji jedan jedini razlog zbog kojeg ova životinja živi toliko dugo.
Njena dugovečnost ujedno podseća na značaj zaštite morskih ekosistema. Vrsti koja se sporo razvija i kasno razmnožava može biti potrebno mnogo vremena da nadoknadi gubitke u populaciji, pa su razumevanje njenog života i praćenje stanja populacije važni za očuvanje biodiverziteta.
