Čak i kraća šetnja među drvećem može biti povezana sa boljim raspoloženjem, manjim osećajem stresa i većom smirenošću, pokazuju istraživanja o uticaju prirodnog okruženja na čoveka. Naučnici, međutim, ističu da ljudi ne reaguju svi na prirodu na isti način i da važnu ulogu mogu imati prethodna iskustva, lične preferencije i osećaj povezanosti sa određenim prostorom.
Istraživanja su pokazala da se efekti boravka u prirodi mogu uočiti na različite načine – od subjektivnog osećaja smirenosti do promena u fiziološkim reakcijama organizma. Zbog toga se sve više pažnje posvećuje zelenim površinama, parkovima i prirodnim prostorima dostupnim ljudima koji žive u gradovima.
Kako boravak u prirodi može da smanji stres?
Jedan od ranijih primera potiče iz zdravstvenog okruženja. Istraživanje iz 1980-ih pokazalo je da su pacijenti koji su kroz prozor gledali drveće, u proseku, ranije odlazili kući nego oni koji su gledali u zid od cigala. Kod pacijenata sa pogledom na prirodu zabeležena je i manja potreba za lekovima protiv bolova i manje negativnih reakcija tokom oporavka.
Ovakva saznanja doprinela su interesovanju za uvođenje više prirodnog svetla, pogleda na zelenilo i vrtova u zdravstvene ustanove. Klinički psiholog Robin Mjuir navodi da takvi elementi mogu pomoći pacijentima da se osećaju smirenije i povezanije sa spoljnim svetom.
Zašto nam priroda prija? Naučnici imaju nekoliko objašnjenja
Jedno od poznatih objašnjenja predstavlja hipoteza biofilije, koju je promovisao biolog Edvard O. Vilson. Prema toj ideji, ljudi imaju sklonost ka povezivanju sa prirodom, koja se može posmatrati i kroz prizmu evolucije. Ipak, naučnici nisu pronašli jedan konkretan gen koji bi objasnio „ljubav prema prirodi“.
Gregori Bretmen sa Univerziteta u Vašingtonu navodi dve teorije koje mogu pomoći u objašnjenju ovog efekta. Jedna je povezana sa smanjenjem stresa i aktiviranjem parasimpatičkog nervnog sistema, dok se druga odnosi na obnovu pažnje nakon mentalnog napora.
Šta pokazuje šetnja u prirodi u odnosu na grad?
U jednom istraživanju koje je vodio Bretmen, učesnici su nakon 50-minutne šetnje u prirodi ostvarili bolje rezultate na testovima radne memorije i imali niži nivo anksioznosti u poređenju sa grupom koja je šetala urbanim okruženjem.
Međutim, rezultati ne znače da će svaka osoba imati isti odgovor. Istraživanja sprovedena u Japanu pokazala su da je kod većine učesnika boravak u šumi bio povezan sa većom aktivnošću parasimpatičkog nervnog sistema, ali je kod dela učesnika zabeležena drugačija reakcija.
Da li svi ljudi isto reaguju na prirodu?
Ne nužno. Način na koji doživljavamo određeni pejzaž može zavisiti od ličnih iskustava i toga šta nam je poznato. U jednom eksperimentu u Teksasu učesnici su nakon stresnog zadatka posmatrali zeleni pejzaž, pustinju ili kancelarijsko okruženje u virtuelnoj stvarnosti. Pustinjski pejzaž imao je sličan efekat na oporavak od stresa kao i zeleno okruženje.
Jedno moguće objašnjenje jeste da su učesnici, koji su živeli u pustinjskom gradu, takav pejzaž doživljavali kao poznat i bezbedan. To ukazuje na značaj ličnih sećanja, iskustava i osećaja pripadnosti prostoru.
Zašto su zelene površine važne u gradovima?
Kako veliki deo svetskog stanovništva živi u gradovima, dostupni parkovi, drvoredi i druge zelene površine mogu imati važnu ulogu u svakodnevnom životu. Istraživanja ukazuju da čak i kraća i redovna izlaganja prirodnom okruženju mogu biti povezana sa promenama u raspoloženju i načinu na koji doživljavamo stres.
To ne znači da priroda predstavlja zamenu za stručnu pomoć kod zdravstvenih ili psihičkih problema, ali redovna šetnja i boravak na otvorenom mogu biti jednostavan deo zdravijih životnih navika.
